ನುಡಿನಮನ | ಪ್ರೊ. ರಾಮದಾಸರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಸಭೆ

 ಉಡುಪಿ ಶ್ರೀ ಅದಮಾರು ಮಠ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜು (ಸ್ವಾಯತ್ತ), ಉಡುಪಿ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜು ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘ ಇವರ ಸಂಯುಕ್ತ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜಿನ ಕನ್ನಡ ವಾಙ್ಮಯ–ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರೊ. ರಾಮದಾಸರವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ನುಡಿ ನಮನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಪ್ರೊ. ರಾಮದಾಸರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿರದೆ, ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ವಿಮರ್ಶಕ ಹಾಗೂ ಗುರು ಎಂಬ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಅಪರೂಪದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನಡೆದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು, ಅವರ ಬದುಕು–ಬರಹ–ಬೋಧನೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅವಲೋಕನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತು.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ದಿನಾಂಕ 05–01–2026, ಭಾನುವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 3.00 ಗಂಟೆಗೆ, ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜಿನ  ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜಿನ ಅಧ್ಯಾಪಕರು, ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರು, ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರು ಹಾಗೂ ಪ್ರೊ. ರಾಮದಾಸರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಘನತೆ ತಂದರು.

ಸಭೆಯು ಪ್ರೊ. ರಾಮದಾಸರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬದುಕಿನ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿದ್ದ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಸ್ಥರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಕ್ತಾರರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ರಾಮದಾಸರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಈಶಪ್ರಿಯತೀರ್ಥ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಆಶೀರ್ವಚನ ಮತ್ತು ಸಮಾರೋಪ ಭಾಷಣವು ಸಭೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಪ್ರೊ. ರಾಮದಾಸರ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಶಿಸ್ತು, ಅಧ್ಯಾಪಕನ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.

ಈ ಸಂಯುಕ್ತ ಅರ್ಥವಂದನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೇವಲ ಸ್ಮರಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಪ್ರೊ. ರಾಮದಾಸರ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.


📌 ಸೂಚನೆ:

ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಈಶಪ್ರಿಯತೀರ್ಥ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಭಾಷಣವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದು, ಅದರ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಲಿಂಕ್ ಅನ್ನು ಇತರೆ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷಣಗಳ ನಂತರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

 ತೇಜಸ್ವಿ ಶಂಕರರ ಸ್ವಾಗತ ಮಾತು

ತೇಜಸ್ವಿ ಶಂಕರರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಪ್ರೊ. ರಾಮದಾಸರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು, ಆತ್ಮೀಯರು, ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಗಣ್ಯರನ್ನು ಹಾರ್ದಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರೊ. ರಾಮದಾಸರ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ರಂಗಭೂಮಿ ಬದುಕು ಕನ್ನಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೊಂಡಾಡಿದರು.

ಟಿವಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡ “ಗುಡ್ಡದ ಭೂತ” ನಾಟಕವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾ, ಆ ನಾಟಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿದ ರೋಮಾಂಚನ, ತ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಅಸಾಧಾರಣ ಕಾಂತಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. “ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡದ ಭೂತ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ತೀವ್ರ ಅನುಭವವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಮರೆತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ರಾಮದಾಸರ ಕಲಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿದರು.

ಡಾ. ಮಾಧವಿ ಭಂಡಾರಿಯವರ ಸ್ಮರಣೆ – ರಾಮದಾಸರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೂರು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು

ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲೇಜಿನ ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದ ಡಾ. ಮಾಧವಿ ಭಂಡಾರಿಯವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ,
“ರಾಮದಾಸರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಅದು ಕುರುಡರು ಆನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದಂತೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ” ಎಂದು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಆದಕಾರಣ, ಸಮಯದ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಮೂರು ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಾಮದಾಸರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಮೊದಲ ಚೌಕಟ್ಟು – ರಾಮದಾಸರು ಬರೆದ ನಾಟಕಗಳು

ಒಂದು ನಾಟಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ನಾಟಕಗಾರ, ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ – ಈ ಮೂರೂ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂರೂ ಗುಣಗಳು ಒಂದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದಾಗ ಅದನ್ನು ನಾವು ‘ಸೋನೆಕೆ ಸುಹಾಗ್’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನೇ “Icing on the Cake” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮದಾಸರು ನಟನಾಗಿಯೂ, ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿಯೂ, ನಾಟಕಕಾರರಾಗಿಯೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದುದು ಅವರ ಅಪರೂಪದ ಸಾಧನೆ.

ಊಡುಪಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ತಮ್ಮ ಕಲಾತ್ಮಕ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ ರಾಮದಾಸರ ಏಳು ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.

ಮೊದಲನೆಯದು “ಇದು ಭಾರತ”. 1976ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಆ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ನಂತರ 2014ರಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಮರುಮುದ್ರಿಸಿತು.

1976ರಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಟವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ನಾಟಕ “ಹೇಡಿಗಳು”. ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತಿ ಪ್ರಕಾಶನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಕಾಶನದ ಮೂಲಕ ಮೂರನೇ ನಾಟಕ “ಬೆದರುಗೊಂಬೆ” 1976ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.

ನಾಲ್ಕನೇ ನಾಟಕ “ತಲೆದಂಡ” 1982ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಐದನೇ ನಾಟಕ “ಗರುಡಗಂಬ” ಕೂಡ 1982ರಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಆರನೇ ನಾಟಕ “ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ” 1996ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ನಾಟಕ ರಚನಾ ಬಹುಮಾನ ದೊರಕಿತು. 2000ರಲ್ಲಿ ಉಗ್ರಾಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಈ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಲಭಿಸಿತು.

ಏಳನೇ ಕೃತಿ “ಜೀವದಯಾಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಟಕಗಳು”. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಚಿಕ್ಕ ನಾಟಕಗಳು, ರೂಪಕಗಳು, ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು ಹಾಗೂ ಶಾಲಾ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದಾದ ಸಣ್ಣ ನಾಟಕಗಳು ಸೇರಿವೆ.


ಎರಡನೇ ಚೌಕಟ್ಟು – ರಂಗಭೂಮಿ, ನಾಟಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜು

1976ರ ಜೂನ್ 6ರಂದು ಉದ್ಯಾವರ ಮಾಧವ ಆಚಾರ್ಯರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವರ್ಧಮಾನ ಬಳಗ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಈ ಬಳಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ರಾಮದಾಸರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪದವಿ ವಿಭಾಗದ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಯಾದವಾಡ್ ಅವರು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು.

ಅದೇ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2ರಂದು ಉದ್ಯಾವರ ಮಾಧವ ಆಚಾರ್ಯರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲೇ “ಇದು ಭಾರತ” ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಪ್ರಯೋಗ ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಹಲಸಿನ ಮರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಯೋಗ ಕಾಲೇಜಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು.

1984ರಲ್ಲಿ ರಾಮದಾಸರು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ “ಮನಃಸಾಕ್ಷಿ” ನಾಟಕವನ್ನು ಅವರದೇ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಹುಮಾನ ದೊರಕಿದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ರಾಮದಾಸರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಲಭಿಸಿತು.

1977ರಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿಗಾಗಿ ರಾಮದಾಸರು ಬರೆದ “ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ” ನಾಟಕವನ್ನು ಉದ್ಯಾವರ ಮಾಧವ ಆಚಾರ್ಯರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದರ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 22ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೆರಡು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದವು. ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮದಾಸರು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜಿನ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ “ಹೇಡಿಗಳು” ಮತ್ತು “ತಲೆದಂಡ” ನಾಟಕಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ನಟರಾಜ ದೀಕ್ಷಿತರ ಮಾತು

(ನಾಟಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಮದಾಸರ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವ)

ನಟರಾಜ ದೀಕ್ಷಿತರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು:

“ಒಂದು ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾನು ರಾಮದಾಸರ ಒಂದು ಮಾತನ್ನಾದರೂ ಅನುಸರಿಸಿ ಬದುಕಲಿಲ್ಲ ಅನ್ನೋದೇ ನನಗೆ ಒಂದು ಬೇಸರ. ಅವರು ನನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ‘ನೀನು ಕೂಡ ಕವಿತೆ ಬರೆಯಬೇಕು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾನು 55–56 ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಐದು–ಆರು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಕವಿತೆ ಬರೆಯಲು ನನಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಬರಲಿಲ್ಲ.

ರಾಮದಾಸರ ಬಾಲ್ಯ ನನಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತು. ಅವರು ಮೈಸೂರಿನ ಇಂದ್ರಭವನದಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆ ತೊಳೆಯುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಹೋಟೆಲಿನ ಮಾಲೀಕರು ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯವರು. ಅವರು ರಾಮದಾಸರಿಗೆ ಓದಲು ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಅದಕ್ಕೇ ಇಂತಹ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಹುಟ್ಟಿಬಂದಿತು.

ರಾಮದಾಸರು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು – ಕವಿತೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಷ್ಟದ ಬೇಗುದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದು ಕವಿತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೋವು, ಸಂಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿದಾಗಲೇ ಒಳಗಿಂದ ಕವಿತೆ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ದಾರಾ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕವಿತೆಯೂ ಬದುಕಿನ ಸಂಕಟಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು.

ನನ್ನ ಜೀವನ ಬೇರೆ ರೀತಿಯದು. ನಾನು ಶ್ರೀಮಂತ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮದುವೆಯಾಗಿದೆ. ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೇ ನನಗೆ ಕವಿತೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ರಾಮದಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು – ಸಾಹಿತ್ಯ ದುಃಖದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಸಂತೋಷ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದದ್ದು. ನನ್ನ ಮದುವೆಯಾದರೆ ನಿಮಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನಗೆ ಸಂತೋಷ. ಸಂತೋಷ ವೈಯಕ್ತಿಕ, ದುಃಖ ಮಾತ್ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ.

ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಒಂದು ಹೆಣ ಎದುರಾದರೆ ನಾವು ಮಾತಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅದೇ ದುಃಖದ ಶಕ್ತಿ. ಅದೇ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಲ.”


ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತಿ ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ ತಂದೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪರಿಚಯ

ರಾಮದಾಸರ ಮಗಳು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು:

“ರಾಮದಾಸರು ಕವಿ, ಸಾಹಿತಿ, ಚಿತ್ರಕಾರ, ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ಗುರು, ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ – ಹೀಗೆ ಬಹುರೂಪಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ನೀವೆಲ್ಲಾ ಆ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದೀರಿ. ಆದರೆ ಮಗಳಾಗಿ ತಂದೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಹಕ್ಕು ನನ್ನೊಬ್ಬಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ.

ನಾನು ಬಹಳಷ್ಟು ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಅಂತಹ ಅಪ್ಪ ನನಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಾರೆ. ನನ್ನ ಅಪ್ಪನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ – ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಸಮಯಪಾಲಕರು. ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗೆ ಮನೆಗೆ ಬಾ ಎಂದರೆ, ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರಬೇಕು. ನಾನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ಅವರು ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾವು ಲೇಟಾದರೆ ತುಂಬಾ ಟೆನ್ಷನ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅವರು ಬದುಕನ್ನು ತುಂಬಾ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಊಟ ಮಾಡುವಾಗಲೂ ಅಷ್ಟೇ – ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ರುಚಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ತುಂಬಾ ಹೊಗಳುತ್ತಿದ್ದರು. ರುಚಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪೊಸಿಟಿವ್ ಮತ್ತು ನೆಗಟಿವ್ – ಎರಡನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವವರು.

ತೋಟದಲ್ಲಿ ಹೂ ಅರಳಿದರೆ, ಕಾಯಿ ಬಂದರೆ, ಅದನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಅವರು ಸಂತೋಷ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. He used to enjoy even the simple things in life.

ಎಲ್ಲರ ಜೊತೆಯೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲಸದವನಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು, ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆ ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು, ವಿದ್ವಾಂಸರ ಜೊತೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿ ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು – ಎಲ್ಲವೂ ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು.

ನಿವೃತ್ತಿ ಆಗುವವರೆಗೂ ಅವರು ಪಾಠಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಪಣೆಯಿದ್ದರು. ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಪಾಠ ಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಕ್ಲಾಸ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಪುನಃ ಓದಿ, ತಯಾರಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾನು ಚಿಕ್ಕವಳಾಗಿದ್ದಾಗ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೆ – ‘ನಾಳೆ ಒಂದು ಪುಟನಾ, ಎರಡು ಪುಟನಾ?’ ಅಂತ. ಆದರೆ ಅವರು ಯಾವತ್ತೂ ಪೂರ್ಣ ತಯಾರಿಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ರೆಫರೆನ್ಸ್ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರೆಡಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮನೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಇತ್ತು. ಅವರ ತಾಯಿ, ಅಂದರೆ ನನ್ನ ಅಜ್ಜಿ, ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರನ್ನು ಬಹಳ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ನಾವು ಹೊರಗೆ ಹೋದರೆ ಮನೆಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ನಾನು ಹೊರಗೆ ಹೋದರೆ, ‘ಮುಟ್ಟಿದಿಯಾ?’ ಅಂತ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟು ಕಾಳಜಿ.

ಅವರು ಸತ್ಯವಾದಿ, ನಿಷ್ಠುರವಾದಿ. ನಿಮಗೆ ಬೇಸರವಾದರೂ ಸತ್ಯವೆಂದು ಕಂಡರೆ ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಸುಳ್ಳು ಅನ್ನೋದು ಅವರ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೇ ಬೇರೆಯವರಿಂದಲೂ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಣಿಯಾಗಿ ದುಡಿದ ಅನುಭವದಿಂದ ಅವರು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿಯುವುದನ್ನು ಬಹಳ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಮೇಲೆ ಬಂದವರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನ. ನಾನು ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು. ಮುದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ ಕಠಿಣವಾಗಿ ತಿದ್ದುತ್ತಿದ್ದರು.

ಹೀಗೆ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯ, ಅಪರೂಪದ ವ್ಯಕ್ತಿ ನನ್ನ ಅಪ್ಪ.”


ಪ್ರೊ. ಶ್ರೀಧರ ಭಟ್ ಅವರ ಮಾತು (ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ನೆನಪುಗಳು)

ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜಿನ ನಿವೃತ್ತ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಪ್ರೊ. ಶ್ರೀಧರ ಭಟ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು:

“ನನ್ನ ಮತ್ತು ರಾಮದಾಸರ ಒಡನಾಟ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮಿಕ್ಕಿತ್ತು. ನನಗೆ ಅವರು ಅಣ್ಣನಂತಿದ್ದರು. ಆಗ ವಿಭಾಗ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ರಾಜಗೋಪಾಲರು ನನ್ನ ಗುರುಗಳು. ಯಾದವಾಡ್ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಅಣ್ಣನಂತಿದ್ದರು.

ಅವರ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಳಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ, ಹಳೆಗನ್ನಡ, ವ್ಯಾಕರಣ ಕಲಿಸುವ ಅವಕಾಶ ನನಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ರಾಮದಾಸರು, ಆರ್. ಎಲ್. ಭಟ್ಟರು, ಬಿ. ಆರ್. ನಾಗೇಶ್, ಯಾದವಾಡ್ – ಇವರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಈ ನಾಟಕಗಳು ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣಯುಗವನ್ನು ತಂದವು.

ನನಗೆ ನಟನೆ ಮಾಡಲು ಬರಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಅವರ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೆ. ನಾನು ಒಂದು ನಾಟಕ ಬರೆದೆ – ಅದರ ಹೆಸರು ‘ಧ್ರುವ’. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೊಸತನ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಇವರೇ ಪ್ರೇರಣೆ. ನಾನು ನಾಟಕ ಬರೆದಿದ್ದರೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇವರೇ ಕಾರಣ.

ನಾನು ಒಂದು ಕವನ ಸಂಕಲನ ಹೊರತಂದೆ. ಅದು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲಿಲ್ಲ. ದೀಕ್ಷಿತರು ಐದು ಸಾಲು ಬರೆದರೆ, ನಾನು ಐವತ್ತು ಸಾಲು ಬರೆದಿದ್ದೆ. ಆದರೂ ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.

ಈ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ರಾಮದಾಸರ ಪಾತ್ರ ಇದೆ. ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆದರಿಕೆ ಇದ್ದೇ ಇತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಉಚ್ಚಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇತ್ತು. ಹಳೆಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಇತ್ತು.

ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಸ್ವರ್ಣಪದಕ ಪಡೆಯುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದವರು ರಾಮದಾಸರು. ಅವರು ಬೆಂದು ಚಿನ್ನವಾದವರು. ಅವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮಥಿಸಿ ನಾನು ನನ್ನ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಈ ದಿನ ಮಂಜುನಾಥ ಕರಬರು ಹೇಳಿದಾಗ ಬರಲೇಬೇಕೆಂದು ಅನಿಸಿತು.”


ಮುರಳಿ ಕಡೆಕಾರ್ ಅವರ ಭಾಷಣ

ಮುರಳಿ ಕಡೆಕಾರ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು:

“ನಾನು ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಹಳೆಗನ್ನಡವನ್ನು ಅಷ್ಟು ಸೊಗಸಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರನ್ನು ನಾನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.

ಉದ್ಯಾವರ ಮಾಧವ ಆಚಾರ್ಯರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಗೋವಿಂದ ಪೈಯವರ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರಾಮದಾಸರ ಪಾತ್ರ ಇಂದಿಗೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದೆ. ಅಷ್ಟು ರಾಗಬದ್ಧವಾಗಿ, ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ, ಶ್ರುತಿಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಧ್ವನಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿ ಇತ್ತು.

ಅವರು ಕೈಯಾಡಿಸಿದ ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿದ್ದರು. ಅಡುಗೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟೇ. ಅವರ ಕೈ ರುಚಿಯನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಾಟಕಗಾರ, ಕೃತಿಗಾರ, ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ಒಳ್ಳೆಯ ಉಪನ್ಯಾಸಕ, ಉತ್ತಮ ಪಾಕತಜ್ಞ. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ಞಾನವೂ ಅವರಿಗೆ ಇತ್ತು.

ಅವರು ಬದುಕನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದರು. ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬದುಕಿದರು. ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಸೌಂದರ್ಯ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಸುಂದರ ಹುಡುಗಿ ಅಥವಾ ಹುಡುಗನನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರು ವ್ಯಾಸಭಾರತ ಬರೆದದ್ದು ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆ. ವ್ಯಾಸಭಾರತವನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಣ್ಣ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕಲಿತು, ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ಬರೆದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸದೆ, ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಪುಟಗಳಲ್ಲ, ಮೂರುನೂರು ಪುಟಗಳ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಎಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಬರೆಯುವುದು ಅವರ ಅಘಾಧ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿಗೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ನನ್ನ ಮತ್ತು ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಸ್.ವಿ. ಭಟ್ಟರ ಕನಸಾಗಿತ್ತು. ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ಸುಮಾರು ನೂರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಸಹಕಾರವೂ ಇದಕ್ಕೆ ದೊರಕಿತು.”

ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಈಶಪ್ರಿಯತೀರ್ಥ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಭಾಷಣವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದು, ಅದರ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಲಿಂಕ್ ಅನ್ನು  ಈ ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.




















Post a Comment

Previous Post Next Post